Zastępstwo na policji i w prokuraturze – czym różni się od zastępstwa sądowego?

Rozprawę widać w kalendarzu z miesięcznym wyprzedzeniem. Zatrzymanie klienta – nie widać wcale: telefon od rodziny przychodzi o 22.40, klient siedzi na komisariacie w mieście oddalonym o 250 km, a przesłuchanie planowane jest „z samego rana". W takich sytuacjach zastępstwo przestaje być kwestią wygody, a staje się kwestią realności obrony. I rządzi się innymi prawami niż substytucja sądowa.

Podstawowa różnica – upoważnienie do obrony zamiast pełnomocnictwa

W sprawach karnych obrońca działa na podstawie upoważnienia do obrony (art. 83 k.p.k.), którego udzielić może sam zatrzymany albo – do czasu, gdy zrobi to on – inna osoba, najczęściej ktoś z rodziny. Ma to kolosalne znaczenie praktyczne: lokalny adwokat może otrzymać upoważnienie od żony czy brata zatrzymanego i działać natychmiast, zanim jeszcze zobaczy klienta.

Możliwa jest również klasyczna substytucja: obrońca ustanowiony w sprawie upoważnia innego adwokata do konkretnej czynności. Przy czym – i to trzeba podkreślić – w grę wchodzą ograniczenia podmiotowe: obrońcą może być adwokat lub radca prawny, a radca tylko wtedy, gdy nie pozostaje w stosunku pracy (poza pracą naukowo-dydaktyczną).

Czas działa inaczej – terminy liczone w godzinach

W postępowaniu przygotowawczym nie ma „odroczenia rozprawy". Są za to terminy, które biegną bezlitośnie:

• 48 godzin – tyle maksymalnie może trwać zatrzymanie do czasu przekazania zatrzymanego do dyspozycji sądu z wnioskiem o areszt;
• 24 godziny – tyle ma sąd na rozpoznanie wniosku o tymczasowe aresztowanie;
• przesłuchanie podejrzanego odbywa się często w ciągu kilku–kilkunastu godzin od zatrzymania.

W rezultacie zastępstwo „na policji" to usługa o zupełnie innym profilu: liczy się dostępność tu i teraz, gotowość do czynności nocnych i znajomość lokalnej praktyki – który prokurator prowadzi dyżur, jak działa dana komenda. Pełnomocnik z drugiego końca Polski, choćby wybitny, fizycznie nie zdąży.

Co obejmuje zastępstwo w postępowaniu przygotowawczym

Udział w przesłuchaniu podejrzanego

Najczęstsza czynność: obecność przy przesłuchaniu, kontrola prawidłowości pouczeń, doradzenie w kwestii składania wyjaśnień lub skorzystania z prawa do milczenia. Pierwsze przesłuchanie potrafi przesądzić o losach całej sprawy – wysłanie na nie kogokolwiek „byle był" to gra o najwyższą stawkę cudzymi kartami.

Kontakt z zatrzymanym przed czynnością

Obrońca ma prawo do kontaktu z zatrzymanym; na żądanie zatrzymującego przy rozmowie może być obecny funkcjonariusz – ale rozmowa się należy. Lokalny zastępca powinien dotrzeć na komisariat przed przesłuchaniem, nie na nie.

Posiedzenie aresztowe

Udział w posiedzeniu sądu w przedmiocie tymczasowego aresztowania to już liga wymagająca doświadczenia karnego – improwizacja kosztuje tu wolność klienta. Przy zlecaniu tej czynności doświadczenie wykonawcy w sprawach karnych należy traktować jako warunek konieczny, nie atut.

Czynności z udziałem świadka

Coraz częściej zleca się także towarzyszenie świadkowi (pełnomocnik świadka, art. 87 § 2 k.p.k. stosowany odpowiednio) – zwłaszcza w sprawach gospodarczych, gdzie granica między świadkiem a przyszłym podejrzanym bywa cienka jak papier protokołu.

Pułapki praktyczne – z doświadczenia

1. Brak formy upoważnienia na miejscu – warto mieć przygotowany wzór upoważnienia do obrony udzielanego przez osobę bliską i procedurę jego błyskawicznego podpisania.

2. Niedoinformowany zastępca – przy czynnościach nocnych przekazanie stanu sprawy bywa szczątkowe; minimum to zarzuty (jeśli znane), personalia, stanowisko co do wyjaśnień.

3. Rozliczenie czynności nagłych – stawki nocne i weekendowe należy ustalić z góry; „dogadamy się później" o 3.00 nad ranem kończy się różnie.

4. Odległość liczona w minutach – wybierając wykonawcę, pytajmy o realny czas dotarcia na konkretną komendę, nie o miasto w stopce.

Podsumowanie

Zastępstwo w prokuraturze i na policji różni się od sądowego wszystkim, co istotne: podstawą umocowania, tempem, porą działania i ceną błędu. Potrzebny jest wykonawca lokalny, dostępny natychmiast i doświadczony w sprawach karnych – a znalezienie takiej osoby o 23.00 metodą telefonu do znajomych graniczy z cudem.

Wokanda.net obsługuje także zlecenia pilne do prokuratur i jednostek policji: zlecenie trafia do zweryfikowanych adwokatów z właściwego miasta, którzy sami deklarują gotowość do czynności nagłych.

Zleć czynność w prokuraturze lub na policji →